خانه / آموزش و پرورش / نقش پژوهش در آموزش و پرورش

نقش پژوهش در آموزش و پرورش

نویسنده : غلامعلی مظفری

نقش پژوهش در آموزش و پرورش

مدرسه

اگر پذیرفته باشیم که مدرسه باید کانون تحولات تربیتی باشد، این کانون بدون بهره‌مند شدن از پژوهش و فن‌آوری در خود مدرسه و کلاس‌های درس آن، نمی‌تواند مبنای تحول قرار گیرد. توفیق برنامه‌های صادرشده از مرکز، مستلزم سازگارشان آن با وضع خاص محیط‌های آموزشی در سراسر کشور است. با توجه به این‌که این محیط‌های آموزشی ماهیت و وضع یکسانی ندارند، درنتیجه نیاز به تعدیل و تفسیر و همساز کردن در محیط‌های آموزشی همیشه وجود خواهد داشت. برای تغییر و تفسیر نیز، گریزی از پژوهش نیست.

پژوهش‌های دانشگاهی نیز ازنظر کثرت و گستردگی و جامعیت به آن حد نیستند که بتوانند به نیازهای تمامی مدارس و کلاس‌های درس پاسخ سنجیده و اندیشیده بدهند، لذا پژوهندگی توسط معلمان ضرورتی اجتناب‌ناپذیر خواهد بود. پژوهندگی، معلمان را به آزادگی و استقلال رأی رهنمون می‌کند. وقتی معلم دست به پژوهش زد، خود را از قیودات القاشده توسط دیگران، رها می‌کند.

با پژوهشگرشدن معلمان، فاصله نظر و عمل که همواره موردانتقاد بیشتر صاحب‌نظران و دست‌اندرکاران است، از میان می‌رود. میان نظرات علمی و دانشگاهی و کلاس درس پیوند حاصل می‌شود، خود معلمان بالنده شده و رشد می‌یابند، خودباوری در آنان تقویت می‌شود، به موضوع‌ها و مسائل محلی و منطقه‌ای، توجه کافی می‌شود، حس تعلق و مشارکت‌جویی در آنان تقویت می‌شود، اعتبار کارشان بیشتر می‌شود و خلاقیت‌های آنان گسترش می‌یابد.

«لارنس استن هاوس» نقش معلم آرمانی و پژوهشگر را این‌گونه توصیف می‌کند:

معلمان خوب ضرورتاً در داوری حرفه‌ای‌شان مستقل هستند و لازم نیست مدام به آنان گفته شود که چگونه عمل کنند.

معلمان ازنظر حرفه‌ای نباید وابسته پژوهشگران یا مدیران، نوآوران یا راهنمایان تعلیماتی باشند. بلکه منظور این است که معلمان پژوهشگر می‌دانند که اندیشه‌ها و توصیه‌های دیگران زمانی مفید خواهد بود که با داوری‌های حرفه‌ای و تجربه‌های اندیشیده و سنجیده معلمان همسو باشند. معلم پژوهشگر چون بر اساس یافته‌های پژوهشی خود و همکارانش در مدرسه، به تدریس و آموزش می‌پردازد، داوری‌هایش دارای ارزش است.

می‌توان از این داوری‌ها به‌عنوان اصول آموزش‌وپرورش بهره جست. یعنی آموزش را مبتنی بر آن گفته‌ها استوار کرد.

نقش معلمان در امر پژوهش

پژوهنده شدن معلمان سبب رشد پرسشگری در محیط مدرسه و کلاس می‌شود. اگر آموزش مبتنی بر پژوهش باشد، به‌ناچار بافت مدرسه سراسر بر مبنای پرسش‌ها و پاسخ‌ها شکل خواهد گرفت. درنتیجه ضمن بالنده شدن خود معلمان، دانش آموزان نیز روحی پژوهشگری و پرسشگری پیدا خواهند کرد.

محک تمامی ارزش‌ها و دیدگاه‌ها و عمل‌ها، پژوهش خواهد شد. در چنین فرایندی در کلاس و مدرسه، قطعیت و مطلق بودن جای خود را به نسبیت و خردورزی خواهد داد. هیچ‌چیز از پیش برای معلم و شاگرد ـ البته در عرصه علوم و فنون و نحوه اندیشیدن و جز این‌ها ـ قطعی و یقینی نخواهد شد و تفکر و عمل، نقش محوری خواهد داشت که در هر محل و منطقه به‌صورت های گوناگون مطرح می‌شود.

پژوهنده شدن معلمان سبب توسعه اجتماعی آنان می‌شود، به این معنا که معلمان با پژوهش و کسب آگاهی و ارزش علمی و داوری بر مبنای آن‌ها، پایگاه اجتماعی خود را بالا می‌برند. مردم به معلم به چشم افراد آگاه و صاحب اندیشه نگاه می‌کنند، درنتیجه نگرش‌ها نسبت به موقعیت اجتماعی معلمان تغییر می‌کند، معلمان از حاشیه‌نشینی جامعه علمی به مرکز و بافت اصلی آن وارد می‌شوند و شأن ویژه پیدا می‌کنند. وقتی معلم توانست به مدد آگاهی‌های پژوهشی، برنامه‌های درسی را نقد کند و به داوری حرفه‌ای دست بزند، در رده اندیشه گران جامعه درمی‌آید و پایگاه اجتماعی‌اش ارتقا می‌یابد. با بالا رفتن پایگاه اجتماعی معلمان و تقویت عزت‌نفس در آنان، از امنیت شغلی بیشتری برخوردار می‌شوند. وقتی معلمان از طریق بالا بردن معلومات و آگاهی‌های خود، شایستگی و شأن خود را ارتقا دادند، افراد ضعیف موجود در بدنه آموزش‌وپرورش در انزوا قرار می‌گیرند و به‌طور طبیعی یا خود را اصلاح می‌کنند، یا از گردونه علمی و پژوهشی حاکم بر آموزش‌وپرورش خارج می‌شوند و افراد توانمند و آگاه جذب این سازمان می‌شوند.

منابع :

۱ ـ دکتر اقبال قاسمی‌پویا، راهنمای معلمان پژوهنده، نشر اشاره، چاپ اول، تهران، ۱۳۸۲

 ۲ ـ دکتر حسن شعبانی، مقاله فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات در آموزش‌وپرورش، عضو هیئت‌علمی دانشگاه علامه طباطبایی

همچنین ببینید

اختلال شخصیت خودشیفته ۳

اختلال شخصیت خودشیفته ۳ ویژگی های افراد خودشیفته ۱- تمام خودشیفتگان توجه بیش از حد …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.