خانه / آموزش و پرورش / ناگفته‌ها در مورد یادگیری مشارکتی

ناگفته‌ها در مورد یادگیری مشارکتی

ناگفته‌ها در مورد یادگیری مشارکتی

(بخشی از پایان نامه کارشناسی ارشد نویسنده)

روش تدریس

در روش‌های سنتی، معلمان اغلب گوینده بوده و از دانش آموزان انتظار دارند که به صحبت‌های آن‌ها گوش دهند. بحث گروهی جایگاه چندانی در کلاس درس ندارد و اگر سؤالی پرسیده شود موجب وادار کردن دانش آموزان به تفکر پیرامون مطلب درسی نیست، بلکه بیشتر هدف آن است که دانش آموزان از این طریق برای امتحان آماد ه شوند. در روش‌های سنتی که امروزه از آن‌ها به‌عنوان روش‌های غیرفعال یاد می‌شود، معلم نقش فعالی در جریان تدریس داشته، مطالب را به‌طور شفاهی در کلاس بیان نموده و دانش آموزان فقط باید به صحبت‌های او گوش‌داده و مطالب موردنظر را حفظ کنند. در چنین شرایطی زمینه‌های لازم برای رشد شخصیت اجتماعی شاگردان فراهم نمی‌شود و حتی پیشرفت تحصیلی و رشد فکری شاگردان نیز از آثار نامطلوب این شرایط بی‌نصیب نمی‌ماند.

در این زمینه یکی از روش‌های فعال یادگیری، یادگیری مشارکتی است. در این روش، گروه‌های نامتجانس کوچک برای رسیدن به یک هدف فعالیت می‌کنند. اعضای گروه به خاطر نقشی که در گروه بر عهده دارنده یکدیگر وابسته هستند و برای یاری‌دادن به یکدیگر تشویق می‌شوند. در جریان کار گروهی، ارتباط متقابل اعضای گروه موقعیت‌هایی را برای تجربیات مهم از قبیل توانایی پرسیدن، توضیح دادن، انتقاد کردن و ذکر کردن مثال ایجاد می‌کند. اعضای گروه‌های یادگیری مشارکتی هم از نظر دانش و مهارت‌های یادگیری و هم در زمینه‌ی ارتباط و مهارت‌های اجتماعی در جریان یادگیری ارتقا می‌یابند.

از همین رو، گلاسر که در آموزش کیفی، بنا را بر ارضای نیازهای اساسی دانش آموزان گذاشته است، برای ارضای نیازهایی چون عشق و تعلق، قدرت و پیشرفت و حتی نیاز به تفریح، استفاده از یادگیری مشارکتی را در دستور کار خود قرار داده و بر آن تأکید بسیاری می‌کند.

جاناتان سی اروین در پاسخ به این سؤال که چرا همه معلم‌ها این شیوه را به کار نمی‌گیرند؟ این‌گونه بیان می‌کند که: پاسخ در شناخت و درک تفاوت میان راهبردهای اثربخش در یادگیری مشارکتی و کار گروهی نهفته است. بسیاری از معلمان بهترین خواسته‌ها را برای کلاس خوددارند، دانش آموزان را گروه‌بندی می‌کنند، به آنان تکلیف می‌دهند، گاهی نقش‌هایی نیز برای آنان تعیین می‌کنند و آنان را درگیر انجام فعالیت می‌کنند.

سرانجام این معلمان از باورهای خود در مورد یادگیری مشارکتی دست می‌کشند زیرا:

  • دانش آموزان از درس و تکلیفی که به آنان داده‌شده غافل می‌شوند و درگیر موضوعی نامربوط به درس می‌شوند.
  • یک دانش‌آموز همه‌ی کارها را انجام می‌دهد درحالی‌که دیگران هیچ کاری را انجام نمی‌دهند و کنار می‌کشند.
  • دانش آموزان باهم جر و بحث می‌کنند.
  • والدین شکایت می‌کنند که نمره‌ی فرزندشان نباید وابسته به نمره‌ی دیگران باشد.

همه این شکایت‌ها منطقی به نظر می‌رسد. انجام درست این کار (یادگیری مشارکتی)، نیازمند آموزش دیدن است. پیش‌ازاین که دانش آموزان بتوانند باهم کار کنند باید باهم بودن و دوستی را بیاموزند.

مطالعات مربوط به یادگیری مشارکتی از دهه ۱۹۷۰ به بعد شروع شد و در دهه ۱۹۸۰ تهیه مدل‌هایی از یادگیری مشارکتی که قابلیت اجرا داشته باشد، موردتوجه بسیاری از صاحب‌نظران قرار گرفت که راجر و دیوید جانسون، رابرت اسلاو ین، نیل دیوید سن و اسپنسر کاگان از نامدارترین چهره‌های این گروه هستند.

در رابطه با یادگیری مشارکتی روش‌های بسیار متفاوتی وجود دارد. در اغلب آن‌ها دانش آموزان به‌صورت گروه‌های چهارنفره و گروه‌های دارای توانایی‌های گوناگون کار می‌کنند ولی در برخی از روش‌ها از گروه‌های دونفره و گروه‌هایی که تعداد اعضای آن‌ها متفاوت هستند، استفاده می‌شود.

یکی از دلایل اصلی برای استفاده از گروه‌های نامتجانس این است که دانش آموزان با توانائی‌های پایین می‌توانند از دانش آموزان با توانائی‌های بالاتر بیاموزند، همچنین اطمینان از وجود حداقل یک دانش‌آموز در هر گروه که می‌تواند وظیفه محول شده را انجام دهد .

آلیس و والن ، مشخصه‌های مهم یادگیری مشارکتی را این‌گونه بیان می‌کنند:

اولین مشخصه: وابستگی مثبت (دانش آموزان به یکدیگر وابسته باشند).

دومین مشخصه: پاسخگویی فردی (هر دانش‌آموز مسئول است مواد درسی را یاد بگیرد و بر تمام مطلب مسلط و پاسخگو باشد)

سومین مشخصه: آموزش مهارت‌های اجتماعی به دانش آموزان.

جهت ایجاد وابستگی مثبت در گروه‌ها می‌توان فعالیت‌های زیر را انجام داد:

دادن یک دسته مواد اولیه به دانش آموزان،

دانش آموزان یک نام برای گروه انتخاب کنند،

یک نشان بسازند یا یک شعار برای گروه انتخاب کنند،

دادن نقش متفاوت به هر فردِ گروه (مشوق، وقت نگهدار، وارسی کننده، گزارشگر، مشاهده‌گر، ثبت‌کننده)،

وقتی گروه به هدف خود می‌رسد پاداش دهیم (نمره ارفاقی، برچسب، خوراکی، …)،

به‌طور تصادفی یک تکلیف از هر گروه بگیریم

برای دستیابی به پاسخگویی فردی هر دانش‌آموز در گروه، می‌بایست:

همه‌کارهای گروه را امضا کنند،

هر فرد باید به‌تنهایی پاسخگو باشد.

انواع مهارت‌ها اجتماعی که فراگیری آن‌ها در یادگیری مشارکتی مدنظر است:

مهارت‌های گروهی

مهارت‌های نقش‌گرا

مهارت‌های پیچیده‌تر تفکر

·  وارد شدنِ آرام و سریع به گروه

·  آوردن وسایل لازم با خود

·  ماندن همراه گروه تا پایان کار

·  آرام صحبت کردن

·  گوش کردن به حرف همراهان

·  به نام صدا کردن همراهان

·  دانستن وظیفه خود

·  رعایت نوبت

·  صحبت دیگران را قطع نکردن

·  نظر خود را بیان کردن

·  ازنظر خود با دلیل دفاع کردن

·  کمک خواستن هنگام نیاز

·  تشویق همراهان

·  قدردانی از مشارکت دیگران

·  توضیح دادن

·  نظرات دیگری را پایه کار خود قرار دادن

·  ترکیب چند نظر

·   به‌اتفاق نظر رسیدن

·  ارزیابی کارگروه

·  انتقاد از عقاید و نه افراد

همچنین در این روش برای موفقیت دانش آموزان معلم باید سه کار را انجام دهد:

  1. هنگامی‌که دانش آموزان در گروه کار می‌کنند، فعالیت‌های آن‌ها را زیر نظر داشته باشد.
  2. نتایج حاصل از مهارت‌های اجتماعی را که دانش آموزان به کار می‌برند به آن‌ها بگوید و به آن‌ها کمک کند تا از این مهارت‌ها آگاهانه استفاده کنند.
  3. در مواقع مناسب برای آموزش مهارت‌های ضروری، در کارگروه‌ها مداخله کند.

 نکات مهم دیگر در یادگیری مشارکتی :

دانش‌آموز باید یاد بگیرد که با هرکسی کار کند.

دانش آموزانِ هم‌گروه باید به هم نزدیک و حتی‌الامکان از گروه‌های دیگر دور باشند.

هیچ سخن تحقیرآمیزی شنیده نشود. آهسته صحبت کنید و کار را تا انتها پیش ببرید.

وقتی گروه مشغول کار شد به گروه‌های مختلف سر بزنید و چنددقیقه‌ای ناظر کار هر گروه باشید و در جدولی که تهیه‌کرده‌اید یادداشت‌برداری کنید.

اگر گروهی دچار مشکل شد کنار آن‌ها بایستید و کمک کنید تابفهمند چگونه مشکلشان را حل کنند.

اگر چندین نفر یک مشکل معین دارند کار کلاس را متوقف کرده و به کلاس یاد دهیم چگونه مشکل را حل کنند.

به‌طور سریع گروه‌ها را وارسی کنیم (گروه‌هایی که امروز خوب کارکردند، دست بالا)،

از دانش‌آموزانی که میل دارند بر گروه سلطه پیدا کنند بخواهیم نقش مشاهده‌گر را به عهده بگیرند.

در پایان اعضای گروه باهم دست بدهند و از یار خود تشکر کنند.

اگر دانش آموزان در ابتدا خجالتی‌اند یا به نظر می‌رسد که تظاهر می‌کنند،

دلسرد نشوید تا زمانی که به استفاده از این مهارت‌های جدید عادت کنند چنین‌اند اما تلاش‌های آن‌ها ونیز تلاش شما به کسب این مهارت‌ها می‌ارزد،

از دانش آموزان بخواهیم درباره کارگروه بحث کنند و به یک درجه‌بندی برسند:

گروه عالی؛ همه کارهایی که بر عهده‌مان بود انجام دادیم و خوب هم انجام دادیم.

گروه خوب؛ تقریباًهمه کارهایی که بر عهده‌مان بود انجام دادیم اما باید در مورد … بیشتر کارکنیم.

گروه متوسط؛ بعضی از کارها را خوب انجام دادیم اما در مورد … مشکل داشتیم.

گروه ضعیف؛ ما کار زیادی نکردیم زیرا در مورد … مشکل داشتیم .

درعین‌حال که روش یادگیری مشارکتی دارای امتیازهای فراوانی است، اگر در استفاده از آن دقت لازم به کار بسته نشود، ممکن است نتایج رضایت بخشی به بار نیاورد. استفاده موفقیت‌آمیز از آن، مستلزم مهارت کافی معلم دراین‌باره است.

وولفلک به نقل از سیف مشکلات زیر را برای اجرای غیردقیق این روش ذکر کرده است:

* دانش آموزان ممکن است فرایند یا شیوه‌ی کار را به یادگیری ترجیح دهند؛ یعنی اینکه برای به‌سرعت پایان دادن کار از انجامِ درست آن ارزش بیشتری قائل شوند.

* ممکن است دانش آموزان، به‌جای اصلاحِ سوءتفاهم‌ها بر آن‌ها تأکید کنند.

* تفاوت موقعیت بین یادگیرندگان، به‌جای کاهش یافتن، ممکن است افزایش یابد. بعضی‌ها یاد می‌گیرند که بازیگوشی کنند چون پیشرفت گروه بدون همکاری آنان نیز صورت می‌گیرد. بعضی‌ها ممکن است بیشتر متقاعد شوند که بدون کمک گروه قادر به درک مطالب نیستند.

همچنین ببینید

نمونه سوالات ریاضی هشتم نوبت دوم

نمونه سوالات ریاضی هشتم نوبت دوم     ریاضی هشتم نوبت دوم با پاسخنامه ۱ …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.