سه شنبه , اردیبهشت ۴ ۱۳۹۷
خانه / آموزش و پرورش / مدیریت کلاس قسمت سوم

مدیریت کلاس قسمت سوم

مدیریت کلاس قسمت سوم

مدیریت رفتار دانش آموزان

مدرسه
دانش آموزان

علل و عوامل بی‌نظمی دانش آموزان را می‌توان به پنج دسته تقسیم کرد:

الف ) علل مربوط به دانش آموزان (ویژگی‌های فردی آنان)؛

ب ) عوامل مربوط به معلم؛

ج ) عوامل مربوط به فضای مدرسه، کلاس درس و کارکنان ستادی مدرسه؛

د) ویژگی‌های خانوادگی دانش آموزان؛

و ) عوامل اجتماعی.

صفوی (۱۳۸۳) می‌گوید«انضباط عبارت است از اعمال قواعد و مقرراتی که یادگیری از تسهیل می‌کند و اخلال در کلاس را به حداقل کاهش می‌دهد (ص ۲۶۶). لو فرانسوا (۱۹۹۱) معتقد است ” انضباط” به آن دسته از اعمال معلم اطلاق می‌شود که مانع سر زدن رفتارهایی از دانش‌آموز است که فعالیت کلاسی را مختل یا تهدید به اخلال می‌کنند (نقل از زمانی، ۱۳۷۸)

برای برقراری انضباط در کلاس درس و اداره‌ی آن، معلمان باید قبل از برقراری نظم و انضباط اقدامات لازم را برای پیشگیری از رفتارهای نامناسب دانش آموزان را به‌کارگیرند؛ زیرا پیشگیری مهم‌تر از درمان است. کانین (۱۹۷۰) در تحقیق خود که به مقایسه‌ی رفتار معلمان در کلاس‌های دارای رفتارهایی نامطلوب و کلاس‌های عادی پرداخته است او می‌گوید: تفاوت این کلاس‌ها به نحوه‌ی پاسخ‌گویی معلمان به رفتار نامطلوب دانش آموزان مربوط نیست، بلکه از اقدامات پیشگیرانه‌ی آن‌ها ناشی می‌شود (نقل از کدیور ۱۳۸۲ ص ۴۳۱) به‌هرحال بی‌نظمی‌های دانش آموزان در کلاس علل متعدد دارد:

راهبردها برای مواجهه با مشکلات رفتاری دانش آموزان

مداخلات جزئی:

این مسائل غالباً شامل رفتارهایی که فعالیت کلاس را مختل نمی‌کنند. مثلاً، دانش‌آموز خارج از نوبت معلم را صدا می‌کند، صندلی خود را بدون اجازه ترک می‌کند، یا اینکه در کلاس چیزی بخورند، این راهبردها می‌توانند مؤثر واقع شوند (بیابان‌گرد، ۱۳۸۴):

 در صورت امکان ندیده بگیرید.

 از علائم غیرکلامی استفاده کنید. (تماس چشمی (خیره شدن)-اخم کردن-قرار دادن انگشت‌بر روی لب-تکان دادن سر برای توقف عمل)

 جریان فعالیت را حفظ کنید. بعد از اتمام یک فعالیت، فعالیت بعدی را زودتر شروع کنیم.

 به دانش‌آموز نزدیک شوید. سعی کنید به‌طورمعمول به‌طرف او حرکت کنید که غالباً سوء رفتار وی متوقف می‌شود.

 هدایت مجدد رفتار؛ معلم می‌تواند بگوید: به یاد داشته باشید قرار است همه بر روی مسائل ص ۴۵ کار کنند.

 آموزش و راهنمایی لازم را به او ارائه کنید؛ زمانی که سوء رفتارشان به خاطر نفهمیدن درس و یا کار خواسته‌شده هست.

 مستقیماً و قاطعانه به دانش‌آموز بگویید دست نگه دارد؛ و تا زمانی که گوش نکرده ادامه دهید و این راهبرد را با هدایت مجدد رفتار همراه کنید.

 به دانش آموزان فرصت انتخاب بدهید؛ با گفتن اینکه: یا رفتار مناسب را انتخاب کند یا یک پیامد منفی را مسئولیت را به عهده خودش بگذارید.

مداخلات متوسط:

هنگامی‌که دانش آموزان از امتیازاتشان سوءاستفاده کرده، یک فعالیت را مختل کرده، اتلاف وقت می‌کنند، در کار معلم یا دانش آموزان مداخله می‌کنند این راهبردها می‌تواند مؤثر باشد:

 از ارائه یک امتیاز یا فعالیت مطلوب امتناع کنید.

 یک قرارداد رفتاری ببندید؛ که منعکس‌کننده انتظارات از سوی معلم و دانش‌آموز است، به‌صورت کتبی و در حضور شاهد دانش‌آموز قرارداد را امضا می‌کند.

 دانش آموزان را جدا کنید یا جابجا کنید.

 یک مجازات تحمیل کنید؛ یک صفحه اضافه بنویسد، مسائل بیشتری حل کند، یک دور بیشتر بدود.

 نشست‌های والدین- معلم

 از کمک مدیر یا مشاور بهره بگیرید.

نکات کلیدی در برخورد با دانش آموزان خاطی:

 از فریاد زدن، با حرکت انگشت تهدید کردن، نگاه‌های تهدیدآمیز، تعابیر نیش‌دار، تحقیر و سرزنش و مانند آن‌ها اجتناب کنید. بکوشید خونسرد و حرفه‌ای عمل کنید.

 گستاخی دانش آموزان را نباید با گستاخی پاسخ داد.

 رفتار معلم هنگام تأدیب دانش آموزان برای آن‌ها الگوست. هنگامی‌که خونسردی خود را از دست می‌دهید، درس ناخواسته‌ی شما از کوره دررفتن است که بهتر و بیشتر از برقراری انضباط در خاطره‌ها خواهد ماند.

 اساس و ریشه رفتار نامطلوب را از بین ببرید.

 به دنبال جانشین‌های بهتری برای تنبیه باشید.

 نشان دهید که به آن‌ها علاقه‌مند هستید.

 سعی کنید با فراهم کردن زمینه رسیدن به موفقیت تحصیلی، عزت‌نفس بیشتری در آن‌ها ایجاد کنید.

گاهی نیز ریشه مشکلات رفتاری دانش آموزان را می‌توان در رفتارهای زیر که از معلم سر می‌زند، جستجو کرد:

 فقدان آمادگی جسمی، روحی و روانی معلم؛

 نامناسب بودن وضعیت ظاهری معلم؛

 ناآگاهی از روش‌های جدید تدریس و استفاده‌ی مکرر از روش‌های سنتی؛

 بی‌علاقه بودن به شغل معلمی؛

 ناتوانی در برقراری ارتباط مطلوب بادانش آموزان؛

 رعایت نکردن عدالت آموزشی (تبعیض بین دانش آموزان)؛

 نامناسب و نارسا بودن صدای معلم؛

 نداشتن طرح درس؛

 بی‌توجهی به نیازهای دانش آموزان؛

 فعال بودن معلم و منفعل بودن دانش آموزان؛

 استفاده‌ی نامناسب از تشویق و تنبیه؛

 بی‌حوصلگی و نداشتن صــبر و بــر د بــاری و سعه‌ی صدر؛

 بی‌نظمی معلم (نظیر دیر آمدن به کلاس و ترک زودهنگام آن و…)؛

 تسلط نداشتن به موضوع مورد یادگیری؛

 نداشتن روحیه‌ی انتقادپذیری و خودداری از پاسخ‌گویی به سؤال‌های دانش آموزان؛

مدیریت رفتار معلم

۱-آمادگی کامل؛ معلم باید از یک‌سو ازنظر ظاهری، جسمی، روحی و روانی و علمی آمادگی داشته باشد و از سوی دیگر مقدمات لازم برای استفاده از زمان تدریس را با آماده کردن شاگردان و فضای کلاس فراهم کند، در رشته‌ای که تدریس می‌کند اطلاعات کافی و به‌روز داشته باشد.

۲- تثبیت خود در اولین جلسه کلاس؛ بهتر است در آغاز به‌طور رسمی بادانش آموزان برخورد شود و به‌تدریج برای شناخت هرچه بیشتر با آن‌ها صمیمی شوید. بدین طریق تصویری از خود در ذهن دانش آموزان ایجادمی کنید که نشان‌دهنده یک معلم مقتدر و ماهر و مسلط است.

۳- تعیین مقررات کلاسی؛ مقررات کلاسی نقش مهمی در کمک به وضعیت کلاس، کنترل و تسلط معلم و پیشگیری از رفتارهای مشکل‌ساز دانش آموزان، ایفا می‌کند. یک معلم کارآمد سعی می‌کند در اولین جلسه کلاس، با تشریح قواعد برای دانش آموزان یک قرارداد دوطرفه ولی نانوشته با مشارکت و همکاری خود دانش آموزان، بین خود و آن‌ها منعقد کندو البته قبل از هر چیز خود معلم نیز به رعایت قوانین پای بند باشد. باید توجه داشت که مقررات وضع‌شده نباید آن‌قدر زیاد باشدکه سبب محدودیت فعالیت‌های دانش آموزان گردد؛ بلکه دقیق، روشن، قابل‌انعطاف باشد. به‌طوری دانش آموزان به‌سادگی بدانند به چه رفتارهایی در کلاس ترغیب و از چه رفتارهایی منع شده‌اند.

راهبردهای آموزشی برای وضع قواعد و مقررات کلاسی :

  • قواعد و مقررات باید منطقی و ضروری باشند؛ مناسب پایه، سن، جنس، نوع فعالیت باشند.
  • قوانین باید واضح و قابل‌فهم باشند؛ مثلاً وقتی می‌گوییم وسایل لازم به همراه بیاورید، دقیقاً مشخص کنیم که منظور ما چه وسایلی هستند.
  • قواعد با اهداف یادگیری و آموزشی هماهنگ باشند.
  • قوانین با مقررات مدرسه هماهنگی داشته باشند

۴- داشتن طرح درس؛ مدیریت اثربخش کلاس درس، نیازمند برنامه‌ریزی و طراحی آموزشی یعنی همان طرح درس است. طرح در چارچوب کاری معلم را تعیین می‌کند البته به این معنی نیست که همه‌ی جزییات تدریس را یادداشت کنید و بخواهید موبه‌مو آن را به اجرا درآورید بلکه طرح در باید دانش‌آموز محور، قابل‌اجرا و انعطاف‌پذیر باشد و در موقعیت‌های متنوع قابل‌تغییر باشد. هدف از طرح درس؛ استفاده بهینه از زمان، تصمیم‌گیری در مورد مراحل تدریس و ایجاد شرایط لازم برای شکل بخشیدن به یادگیری است. نداشتن آن باعث پراکنده‌گویی، جابجایی مطالب، ایجاد وقت اضافه یا کمبود وقت می‌گردد.

۵- یادگیری اسامی و شناخت نسبی از دانش آموزان؛ صدازدن دانش‌آموز بانام کوچک، یک رابطه عاطفی بین او و معلم برقرار می‌کند و از اینکه شما نام او را یاد گرفته‌اید، احساس مهم بودن می‌کند. از این طریق بهتر می‌توانید ارتباطی که مشکل‌گشای مسائل زیادی خواهد شد را هر چه سریع‌تر برقرار کنید چراکه به قول ویلیام گلاسر ارتباط گرم و حمایتگر معلم با دانش‌آموز بیشتر مشکلات تحصیلی و رفتاری دانش‌آموز را، حتی در خارج از مدرسه از بین می‌برد.

۶-خوش‌رویی معلم در کلاس؛ برای ایجاد رابطه‌ای قوی با بچه‌ها همواره تبسمی بر لب دارد و بانشاط و صبور است و این بانشاطی را به بچه‌ها منتقل می‌کند.

۷- استفاده از شیوه‌های مناسب تدریس؛ شیوه‌های متنوع تدریس هرکدام برای شرایط و درس‌های خاصی مناسب است. استفاده معلم از روش نامناسب یا تکراری ممکن است سبب خستگی، بی‌علاقگی و نارضایتی دانش آموزان شود و آنان نسبت به معلم و درس بی‌توجهی نشان دهند و در کلاس اخلال ایجاد کنند. معلمان اثربخش روش تدریسشان، انعطاف‌پذیر است که می‌تواند به سهولت با موقعیت‌های مختلف تطبیق پیدا کند.

۸- مشارکت دادن دانش آموزان در فرایند یادگیری و اداره کلاس؛ دانش آموزان نیاز دارند در مورد کاری که می‌کنند دارای اختیار باشند، ضعف در مدیریت کلاس و فرصت ندادن به دانش آموزان این احساس را در آن‌ها به وجود می‌آورد که در یادگیری‌شان نقشی ندارند و دارای اختیار نیستند. معلم باید آنان را برای فعالیت‌های جمعی و مشارکت در بحث‌های کلاسی تشویق کندو اجازه دهد تا در یادگیری خودشان سهیم شوند.

۹- نظارت مداوم بر کلاس؛ معلم با نگاه خود ازآنچه در سراسر کلاس به وقوع می‌پیوندد آگاه باشد. در این فرایند چگونه نگاه کردن معلم بسیار مهم است، او باید نگاه خود را عادلانه بین فراگیران تقسیم کند، او باید مهربان نگاه کردن را تمرین کند. بچه‌ها توجه دارند که شما به چه کس یا کسانی بیشتر نگاه می‌کنید و ممکن است حس حسادتشان تحریک شود. همچنین معلمی که از اول تا آخر زنگ، وقت خود را جلوی کلاس می‌گذراند ممکن است ازآنچه در انتهای کلاس می‌گذرد، غافل شود. او باید از همه اتفاقات مطلع باشد تا بتواند به هنگام ضرورت مداخله کند.

همچنین ببینید

نمونه سوالات ریاضی هشتم نوبت دوم

نمونه سوالات ریاضی هشتم نوبت دوم     ریاضی هشتم نوبت دوم با پاسخنامه ۱ …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.