پنج شنبه , اسفند ۳ ۱۳۹۶
خانه / آموزش جنسی / آموزش جنسی به کودکان و نوجوانان قسمت اول

آموزش جنسی به کودکان و نوجوانان قسمت اول

آموزش جنسی به کودکان و نوجوانان

کودکان و نوجوانان

مقدمه

دوران نوجوانی هم ازنظر والدین وهم ازنظر نوجوانان دورانی دشوارتر از سال های کودکی قلمداد شده است.۳۰۰ سال پیش از میلاد مسیح، ارسطو چنین اظهار داشت: «نوجوانان پرشور و آتشی‌مزاج‌اند و آماده‌اند خود را به دست غرایز بسپارند». افلاطون اندرز می‌داد که پسرها تا ۱۸ سالگی نباید مشروبات الکلی بخورند، زیرا زود تهییج می‌شوند: «نباید آتش روی آتش ریخت».

در اوایل قرن حاضر استانلی هال، مؤسس انجمن روانشناسی آمریکا و پدر مطالعه علمی درباره نوجوانی، این دوران را با قدری احساسات توصیف کرد. او آن را دوران «طوفان و تنش» شدید ونیز دوران توانایی فوق‌العاده جسمانی، عقلی و عاطفی می‌دانست. تعدادی از پزشکان برجسته و نظریه‌پردازان روانکاوی نوجوانی را وضعیتی می‌دانند که نوجوان دچار اختلال روانی است. البته بررسی‌های تجربی نشان می‌دهد که آشفتگی دوران نوجوانی بیش‌ازحد بزرگ نشان داده‌شده است.

هویت جنسی: یکی از عناصر تشکیل‌دهنده خویشتن

کسب هویت جنسی، یعنی مفهومی که شخص از خود به‌عنوان مرد یا زن دارد، ویکی از تلاش‌های مربوط به رشد است که کودک باید در طول ۶ سال اول زندگی خود انجام دهد. (وندر زندن،۲۰۰۱)

همه جوامع، از همه اعضای خود، در مورد رفتارها، نگرش‌ها و فعالیت‌های آن‌ها انتظارهایی دارند و این انتظارها در پیرامون تفاوت‌های مربوط به جنس، با یکدیگر ارتباط پیدا می‌کنند؛ بنابراین نقش‌هایی که افراد در یک اجتماع ایفا می‌کنند، برحسب جنس، تعریف و نسبت داده می‌شود. به همین دلیل است که آن‌ها را نقش‌های جنسیتی می‌نامند.

مسلماً، تنها کالبدشناسی نیست که هویت جنسی را تعیین می‌کند. پس‌ازآنکه کودک به‌عنوان پسربچه یا دختربچه پذیرفته شد، تحت تأثیر رفتارهایی قرار می‌گیرد که هرروز و به‌دفعات بی‌شمار تکرار می‌شوند. مثلاً پسربچه اسباب‌بازی‌هایی از نوع اتومبیل، جرثقیل، وسایل ورزشی و حیوانات خشن دریافت می‌کند، درصورتی‌که اسباب‌بازی‌های دختربچه از نوع عروسک و وسایل خانگی است.

والدین، مدرسه و رسانه‌ها در پرورش نقش جنسی کودکان نقش عمده‌ای ایفا می‌کنند. همه بچه‌ها را باید صرف‌نظر از جنسشان پرورش داد و برای تلاش آن‌ها در جهت دستیابی به اهدافشان ارزش قائل شد. دخترها و پسرها باید به‌طور مساوی از منابع بهره‌مند شوند و به آینده امیدوار باشند.

کسب هویت جنسی: دیدگاه‌های مختلف

نظریه روان‌کاوی. به عقیده فروید، کودک از بدو تولد و ازنظر روانی دوجنسیتی است. پسربچه زمانی از هویت جنسی خودآگاه می‌شود که احساسات تعارضی عشق و حسادت نسبت به والدین، براثر عقده ادیپ راحل می‌کند. اگر پسربچه با پدر خود همانندی کند در بزرگ‌سالی نسبت به زن‌ها تمایل جنسی خواهد داشت. بازهم به عقیده فروید، دختربچه عقده الکترا را در خود پرورش می‌دهد و براثر همانندسازی با مادر خود آن راحل می‌کند.

نظریه یادگیری اجتماعی. نظریه‌پردازان یادگیری اجتماعی معتقدند که کودک، در لحظه تولد ازنظر جنسی خنثی است تفاوت‌های کالبدشناسی بین پسربچه‌ها و دختربچه‌ها برای تبیین تفاوت‌هایی که بعدها ازنظر هویت جنسی شکل می‌گیرد، کافی نیست. طبق این دیدگاه کودکان به هنگام تقلید رفتار والد هم‌جنس خود، پاداش دریافت می‌کنند و بعدها اجتماع، این نوع تقلید را به کمک پاداش‌ها و تنبیه‌های منظم، تقویت می‌کند؛ بنابراین آن‌ها رفتاری از خود نشان می‌دهند که از طرف اجتماع مناسب جنس آن‌ها تشخیص داده می‌شود. آلبرت بَندورا، به نظریه یادگیری اجتماعی بعد دیگری می‌افزاید. او نه‌تنها معتقد است که کودک با تقلید رفتارهای بزرگ‌سالان یاد می‌گیرد، بلکه او معتقد است که با مشاهده نیز می‌آموزد. به نظر بندورا، کودک با مشاهده الگوهای رفتاری زنانه و مردانه زیاد، رفتارهای مناسب هر جنس را تشخیص می‌دهد. بچه‌ها تمایل دارند به شیوه‌ای رفتار کنند که حدس می‌زنند از جنس آن‌ها انتظار می‌رود.

نظریه شناختی. طبق نظریه کلبرگ، کودک ابتدا می‌آموزد که خود را به‌عنوان پسر یا دختر نشان دهد. بعد سعی می‌کند رفتارهای مطابق جنس خود را یاد بگیرد و بر آن‌ها مسلط شود. کلبرگ فکر می‌کند که کودک پیش خود می‌گوید: «من یک پسرم؛ بنابراین می‌خواهم کارهایی را انجام دهم که پسرها انجام می‌دهند».

اهداف آموزش‌های جنسی در غرب و اسلام

آموزش‌های جنسی، در کشورهای غربی بیشتر بر پیامدهای آن نظیر بارداری‌های دوران نوجوانی، بیماری‌های مقاربتی و سقط‌جنین متمرکز است؛ چراکه در این کشورها برقراری روابط جنسی قبل از ازدواج نسبتاً رایج است و امری نابهنجار تلقی نمی‌شود و بیشتر کنترل روابط جنسی مدنظر است تا پیشگیری از روابط جنسی خارج از چارچوب خانواده؛ اما از دیدگاه اسلامی آموزش‌های جنسی باهدف حفظ سلامت روح و روان تک‌تک افراد و حفظ خانواده صورت می‌گیرد. همچنین هدف از آموزش جنسی از دیدگاه اسلامی، ایجاد نگرش‌های سالم وبیان اطلاعات مناسب و کافی از موضوعات جنسی است و باید شامل آموزش‌هایی باشد که به بهداشت روانی و سازگاری اجتماعی بینجامد و به سالم‌سازی روابط جنسی و پیشگیری از انحرافات جنسی منجر گردد. (فقیهی، علی نقی وهمکاران.۱۳۸۷)

چرا آموزش جنسی؟

کریمی در پیش گفتار کتاب سلامت جنسی می‌گوید:

اگر والدین به سؤالات و کنجکاوی‌های جنسی کودکان واکنش‌های مناسب، طبیعی و متناسب با ظرفیت و ادراک شناختی آن‌ها_به‌دوراز مخفی‌کاری وسرکوب-داشته باشند، خطر منحرف شدن ذهن کودکان نسبت به مسائل جنسی، کاهش می‌یابد؛ چراکه کنجکاوی کودک در ابتدا صرفاً جنبه شناختی دارد، اما اگر برخورد والدین با سرکوب و ممنوعیت همراه شود، ممکن است که این کنجکاوی معمولی و شناختی، جنبه جنسی پیداکرده و نهایتاً زمینه‌های انحراف اخلاقی را در آن‌ها به دنبال داشته باشد. درواقع ضدیت با چیزی، نه‌تنها آن را از بین نمی‌برد، بلکه نیروی آن را شدیدتر و کارکرد آن را مخفی‌تر و پیچیده‌تر می‌کند؛ به‌گونه‌ای که ذهن ضد جنسی، انحراف جنسی را به دنبال می‌آورد. غریزه جنسی همچون آب انباشته در پشت سد عظیمی است

که اگر به‌درستی هدایت شود موجب طراوت، نشاط و باروری خلاق ذهن و روان می‌شود. اُشو در کتاب بلوغ خود می‌گوید: خواهش می‌کنم با امیال جنسی مخالفت نکنید وگرنه در دام امیال جنسی بیشتر و شدیدتر کشیده می‌شوید. این کشش و غریزه قوی و پایدار، زمانی از بین می‌رود که آدمی بتواند در وجود خویش مایه سرمستی و نشاط بهتری بیابد؛ یعنی لذت‌های پایدارتر، عقلانی‌تر و متعالی‌تر را جایگزین لذت‌های پست و زودگذر کند. به قول شاعر:

 اگر لذت ترک لذت بدانی دگر لذت نفس لذت ندانی

چگونه به سؤالات جنسی فرزند خود پاسخ دهیم؟

 صحبت کردن درباره جنسیت برای اغلب والدین کاری دشوار است. والدین یا نگران زیاد گفتن هستند و یا کم گفتن و یا نگران گیج کردن بچه‌های خود. بسیاری از والدین هم‌فکر می‌کنند که اگر درباره مسائل جنسی با کودکان خود صحبت کنند افکار جنسی را در ذهن‌های کوچک آن‌ها پرورش می‌دهند و با این کار بچه‌ها را به تجربه‌های جنسی تشویق می‌کنند.

بعضی از والدین دیگر نیز فکر می‌کنند که اگر کودکشان سؤال نمی‌کند یا علاقه خاصی نسبت به موضوع نشان نمی‌دهد به‌این‌علت است که هنوز خیلی کوچک است یا اصلاً به موضوع علاقه ندارد. والدین فکر می‌کنند که اگر کودکشان در ظاهر بی‌علاقه است، لابد هنوز آمادگی لازم را ندارد و یا بدتر از آن شاید نیازی به دانستن ندارد. ولی بچه‌ها حتماً سؤال دارند. شاید نمی‌دانند که چگونه بپرسند و یا شاید بی‌میلی والدین خود را نسبت به پاسخ گفتن به چنین سوا لاتی احساس می‌کنند. کودکان در چنین موقعیت‌هایی هنگام برخورد با موضوعات مربوط به جنسیت، از والدین خودرو می‌گردانند؛ بنابراین مسئولیت شما این است که حرف بزنید و اجازه ندهید که ناراحتی خودتان یا سکوت فرزندتان مانع باز کردن باب گفت‌وگو بشود. نزد فرزندتان اعتراف کنید که سخن گفتن درباره جنسیت گاهی باشرم و حیا همراه است چون موضوع خیلی حساس و خصوصی است و همین می‌تواند زمینه مشترکی باشد تا گفت‌وگوی‌تان را آغاز کنید. به یاد داشته باشید که لازم نیست همه اطلاعات را یکجا در اختیار او بگذارید. فراگیری آموزش جنسی نیز مانند دروس ریاضی و علوم باید به‌تدریج و در طی زمان صورت گیرد. از مفاهیم پایه‌ای شروع کنید و همگام با رشد کودکتان که قدرت درک او نیز برای دریافت جزئیات بیشتر می‌شود، بر میزان مفاهیم پایه بیفزایید. شما چه به‌طورجدی درباره جنسیت با فرزندتان صحبت کرده باشید یا نه باید بدانید که روند غیررسمی آموزش جنسی آن‌ها از همان لحظه تولد آغازشده است. پس تردید نکنید، شما نیز پا پیش بگذارید و نقش خود را ایفا کنید. هیچ‌وقت برای شروع کردن دیر نیست. همه روی فرزند شما تأثیر می‌گذارند، پس چرا شما نگذارید؟ شما تعهد دارید که احساسات و ارزش‌های خود را به کودکتان انتقال دهید. شما به‌عنوان پدر و مادر هنوز مهم‌ترین معلم فرزند خود هستید.

پیدا کردن لحظه‌های مناسب آموزش

        هنگامی‌که با فرزندتان ماشین‌سواری می‌کنید و با او تنها هستید و درعین‌حال ناگزیر هم نیستید که به روی او نگاه کنید، زمان خوبی برای آغاز گفتگو درباره جنسیت است.

        معلم فرزندتان یا یکی از بستگان یا همسایه‌های شما باردار است.

        تلویزیون برنامه‌ای نشان می‌دهد که در آن ارزش‌های خانوادگی یا اختلاف اخلاقیات خانوادگی مطرح می‌شود.

        دیداری از باغ‌وحش دارید که شامل مشاهده رفتارهای جنسی حیوانات یا توضیح درباره چرخه حیاتی آن‌هاست.

        زائیدن یک حیوان خانگی

        هنگام رفتن به مطب پزشک برای معاینه

        وقتی کودک شما به بدن‌های برهنه یا نیمه برهنه دیگران در خانه یا استخر زل میزند.

        وقتی دختر یا پسرتان سعی می‌کند کسی را که برهنه است را ببیند.

        نگاه‌های کنجکاو فرزندتان هنگامی‌که پوشک بچه‌ای را عوض می‌کنید.

        دیدن نوار بهداشتی در یک فروشگاه.

چند نکته:

  • هنگام شروع گفتگو در مورد جنسیت شرم و حیا تا حدودی طبیعی است.
  • کودکان به منابع اطلاعاتی قابل‌اعتماد نیاز دارند.
  • اگر احساس می‌کنید این کار برایتان دشوار است با والدین دیگر صحبت کنید و برای تمرین نظرات و پاسخ‌های خود را با صدای بلند بر زبان بیاورید.
  • کتاب‌هایی را که مناسب سن فرزندتان است و با ارزش‌های خانوادگی شما مطابقت دارد، در اختیار فرزندتان قرار دهید.
  • اگر فرزندتان شمارا با سؤال‌های خود غافلگیر کرد، می‌توانید پاسخ خود را به تعویق بیندازید اما حتماً در اولین فرصت به سؤال او جواب بدهید.
  • اطلاعات در مورد جنسیت مثل هر موضوع دیگری، نیاز به بیان مکرر دارد. یک‌بار گفتن کافی نیست.
  • اگر احساس می‌کنید هنگام گفتگو با فرزندتان چیزی را اشتباه گفته‌اید به‌اشتباه خود اقرار کنید و آن را اصلاح نمایید. مثلاً می‌توانید بگوئید که «یادت میاید داشتیم درباره نوزادان حرف می‌زدیم؟ همه اطلاعات من صحیح نبود. کمی درباره‌اش مطالعه کردم، واقعیت این‌جوری است که …».

همچنین ببینید

گام اول در خودشناسی:اضطراب و انسان کلیپ تصویری

گام اول در خودشناسی اضطراب و انسان با سلام خدمت دوستان عزیز جلسه اول افت تحصیلی …

نظر شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.